English Danish Finnish French German Italian Norwegian Swedish
Na ndiqni në Facebook

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Hyrje në portal

11
Aug
2015
Fjala në New York për Prof. Repishtin PDF Shtyp Shpërndaje me e-post
Shkruar nga Administrator   
AddThis Social Bookmark Button

Opening Remarks

Symposium to Honor Prof. Sami Repishti’s Long-Life Achievements on his 90th Birthday

July 18, 2015, New York City, NY, USA

 

Dr. Niko Qafoku

 

A big Thank You goes first to the organizers of the symposium who allowed me to address the great symposium dedicated to the life, contributions and the long and extremely successful career of Prof. Sami Repishti, who celebrated his 90th birthday a few days back. 

 I am honored to be here today in the company of some of the most well-known scholars and members of the Albanian community of the East Coast who have made in the past and continue to make outstanding contributions and provide guidance to resolve important issues Albanians are facing in the 21st century.

 In particular, I am extremely honored and it is indeed a great pleasure for me to address this symposium organized to recognize some of the life-long achievements of Prof. Repishti.   

 I have known Prof. Repishtin since the early 80’ listening to the Albanian Service of the Voice of America.  It was at that time that I was introduce and learned for the first time about this brilliant Albanian American and his engagements and multidimensional work.  

For more reading please download the attachment below...

Attachments:
Download this file (Professohr Repishti_2.pdf)Professohr Repishti_2.pdf163 Kb
 
29
Jun
2015
LETER E HAPUN PDF Shtyp Shpërndaje me e-post
Shkruar nga Administrator   
AddThis Social Bookmark Button

The Hon. Hellmut Hoffmann
Ambasador, Republika Federale e Gjermanise
Ambasada Gjermane, Rruga Skenderbeu, Nr.8
Tirane, Shqiperi

22 qershor 2015

Shume i nderuemi Z. Ambasador:
Quhem Sami Repishti. Jam nji qytetar amerikan me kombesi shqiptare.
Kam linde ne Shkoder (Shqiperi) me 1925, ku kam mbarue edhe studimet fillore e te mesme. Si student, kam kundershtue rregjimet e dy okupatoreve fashiste dhe naziste. Ne vitin 1943, babaj im, 61 vjeçar, ra viktime e terrorit fashist. Ne 1944, kusherini im 18 vjeçar u ekzekutue ne kampin nazist te Mauthausen (Austri).
Ne vitin 1945, kundershtova vendosjen me dhune te pushtetit komunist ne Shqiperi; per kete u denova me 15 vjet burgim dhe pune te detyrueshme. I liruem ne 1956, i perbuzun dhe i perndjekun, u arratisa ne ish Jugosllavine, ku u mbajta incommunicado per nji vit, dhe ma vone u mbylla ne nji kamp refugjatesh. Ne 1961, hyna ne Itali dhe ne 1962 emigrova ne Shtetet e Bashkueme te Amerikes si refugjat politik, ku banoj edhe sot me familjen time.

Gjate viteve te banimit ne kete vend, perfundova me sukses studimet e masterit (MA,1969) dhe ate te doktoratit ne frengjisht (’77,French) prane universiteteve te Parisit (France) dhe te City University of New York. Kjo me mundesoi dhanjen e mesimeve, frengjisht dhe italisht ne gjimnaze amerikane dhe si pedagog i jashtem prane Universitetit Adelphi (N.Y). Para dhe mbas pensionimit (1991),kam perqafue kauzen e te drejtave te njeriut me theks ne Shqiperi, dhe ne zonat me shumice popullsie shqiptare: Kosova, Maqedonia, Presheva, Mali i Zi dhe Çameria.
Sot, perfitoj nga rasti me ju shkrue i inkurajuem nga veprimtarite e ketyne diteve te fundit ne te miren e viktimave shqiptare te terrotit komunist gjysem-shekullor, dhe veçanerisht i inkurajuem prej inisiatives ndertuese te Ambasades se Republikes Federale te Gjermanise, ne bashkepunim me Zyren e OSCE ne Tirane, me nxite nji dialog publik mbi te kaluemen komuniste ne Shqiperi. Kjo ndermarrje e perbashket synon me fitue “…nji panorame te qarte te nivelit te njohunive nga shtresat e ndryshme te shoqenise rreth se kaluemes si dhe nji thellim drejt shpresave dhe shqetesimeve ne trajtimin e trashegimise se rregjimit te mapareshem”. Shpresohet se rezultatet e nxjerruna do te na ofrojne mundesi per ma shume ndermarrje gjitheperfshirese te reja mbi kete subjekt, siç raportoihet nga shtypi shqiptar ketu ne Amerike.

Zyra e OSCE, Tirane, institucioni i ngarkuem me kete “projekt” do te kerkoje –dhe mundesisht do te gjeje- perkrahjen e seksioneve te ndryshme te shoqenise civile shqiptare: ne shkolla te mesme,(sidomos ne shkolla), dhe ne bashkesi ne pergjithesi, aty ku do te zhvillohen diskutimet serioze qe kane te bajne me historine e shkeljeve flagrante te te drejtave ma elementare te njeriut nga rregjimi komunist i diktatorit Enver Hoxha dhe “banda”: e tij kriminale,. Shpresohet se nga fundi i ketij viti, kjo veprimtari do te kulmoje ne nji dialog te gjane e te thelle. Per kete perpjekje ne kerkim te se vertetes, dhe kambengulje me gjete rrugen e pajtimit, une jam thelllesisht mirenjohes te gjithe fondacioneve gjermane, e ne rradhe te pare “Fondac ionit Conrad Adenauer” per kontributin e tyne te vlefshem.

Jam dakord qe per sukses, inisiativa duhet kryesisht te jete nji inisiative shqiptare, thellesisht e ndieme nga shqiptaret e gatshem, e te afte me u angazhue. “…u takon shqiptareve te vendosin saktesisht se si deshirojne te trajtojne kete detyre”. Pershendes perfundimet e Z. Florian Raunig, perfaqsues i Zyres se OSCE, Tirane, qe “…deri tani ka pase nji mungese vullneti te elitave politike ne te kaluemen “, dhe mbeshtes kambenguljen e tij se tani “ata duhet te bajne ma shume”. Ai po fillon nji “project” i bindun per nevojen imperative te nji dialogu shqiptar gjitheperfshires, gjithashtu edhe “…per inisiativat e ndryshme te propozueme deri tani per trajtimin e kesaj historie te veshtire”, deklaroi Z.Raunig

Me 2 qershor, ne nji seminar mbi kete subjekt, te organizuem dhe te mbajtun ne Ambasaden gjermane ne Tirane, Z. Roland Jahn, nji personalitet shume i respektuem dhe me eksperioence te gjane, informoi pjesemarresit se procesi i hapjes se dosjeve te periudhes se komunizmit duhet te jete “nji inisiative e hapun dhe shume dimensionale”. Ai shtoi se “…trajtimi i se kaluemes nuk ashte thjesht nji rishikim i dosjeve; ne esencen e tyne ata jane thelbesisht qenie njerezore, viktima te damtueme brutalisht- dhe ne duhet te sigurojme viktimet qe ata do te shohin nji zhvillim permiresues nga ky process. Perndryshe, ç’fare vlere ka hapja e dokumenteve?.... Ne duhet t’i vejme ata ne dispozicion te viktimave, keshtu qe ata te njohin te kaluemen ma mire, nji e kalueme qe ne shume raste ka qene e tmerrshme, e paimagjinueshme”.

E thane thjeshtesisht, procesi nuk ashte nji akt individual por institucional , dhe nuk bahet me kenaqe çapkenet, por per arsye ekzistenciale. (Ne Gjermani) “…kjo ka qene nji sfide shume e madhe para se te aplikohej ligji mbi dosjet…Transparenca ashte shumedimensionale, veprimtarite (auditive dhe ) visuale, qasje shkencore, filmim i deshmitareve, dhe filma me metrazh te gjate…” keshtu qe popullsia te mesoje sa ma shume mbi padrejtesite e kryeme nga instrumentet e diktatures. Ndriçimi i se kaluemes sherben nevojet tona tashti, dhe ne te ardhmen.
“Rezultatet e arrituna do te na ndihmojne me shkule nga rranjet personat me te kalueme kriminale tashti ne Administrate dhe sherbime publike, do te rrite mirebesimin ne Qeverine –qendrore dhe lokale- dhe do te pengoje ri-hymjen ne sherbime publike te ish agjenteve te policise sekrete” deklaroi Z. Jahn. Vetekuptohet se ky duhet te jete edhe nji objektiv kryesor i inisiatives. “Sa ma shume kuptojme diktaturen, aq ma mire do te ndertojme themelet e shendoshta te demokracise sone”. Ashtu si ngjau ne Gjermani”….hapja e dosjeve te STASI-t, mundesoi ndryshimin e elitave politike dhe shoqenore”. Une aprovoj plotesisht qendrimin e Z. Jahn se “…ne Shqiperi ka probleme specifike qe kane te bajne me trajtimin e diktatures komuniste; megjithate, menyra e zgjidhjes se tyne duhet te bahet me bashkebisedime direkte, dialoge te hapuna ne mes te paleve te ndryshme, sepse gropa e madhe qe ka lane e kaluemja komuniste mund te mbyllet vetem me bashkepunim ne mes njeni tjetrit, dhe jo me kundershtim te njeni tjetrit”.

Ashte shume inkurajuese per mue, viktime e diktatures komuniste, me lexue mbi “ekspoziten” e organizueme nga Ambasada e juej ne Tirane, me 12 qershor ne Muzeumun e Historise Kombetare. Ju folet mbi viktimet gjermane te “pastrimit etnik” (shumica e tyne, per definicion, viktima te pafajshme.) te kryeme sidomos ne Poloni dhe ne ish Çekosllovakine, ne vitin 1945. (Shqiptaret e njohin mire kete absurditet sidomos ne Kosove). Per fat te mire, ata gjeten nji “memedhe” gjermane- e veçanerisht ne Gjermanine Perendimore,. Mbas vitit 1918, ky mekanizem mbrojtes mungonte. Gjermania ne tanesi ishte ne pamundesi me u ngrite nga shkaterrimet e luftes me forcat e veta. Si rrjedhim, shume gjermane, sidosos te rinj pa eksperience kthyen shikimin e tyne drejt “aventures” ne vende me aksion te forte dhe te dhuneshem. Ata ishin “pa memedhe” (Heimatloss).

Kjo ka qene pozita e ma shume se nji miljon shqiptareve mbas ramjes se turpshme te komunizmit ne 1990-91; ata nuk kishin nji mbeshtetje, prandej ata leshuen vendin e tyne, iken, shpesh here me rrezik te jetes me toke, me det , me ajr ,me gjete lirine e mohueme, dhe me evitue vorfenine e madhe ne nji vend te shkaterruem ekonomikisht, e te çorodituin shoqerisht. Frike e depresion, uri e poshtenim kane qene trashegimia e komunizmit ne Shqiperi . Ju flitni per nji “…Shqiperi , nji vend qe afer gjysem shekulli ka vuejte nen diktaturen staliniste, dhe qe ka sprovue çdo tragjedi dhe çdo forme vuejtjeje njerezore qe ajo mund te duronte ne kurriz…Shpresa e ime ashte “– ju deklaruet- se “ …’projekti ‘do te ndihmoje ne inkurajimin e nji debati ne kete vend dhe rrugen qe duhet marre per trajtimin e dekadave te gjata te tiranise, dhe trashegimit qe la mbas vetes…” Ju keshiloni personat qellim-mire,”…me kuptue mire tragjedite e shekullit te kaluem, dhe konditat qe krijuen ata, dhe, me marre mesimin qe nji angazhim ndertues, nji bashkepunim paqesor mund te jap fryte kur pengesat jane te medha; dhe, vetem atehee mund te themi se diçka kemi arrite”.

Z.Ambasador:
Vizita e juej ne kampin e debimit ne Tepelene, dhe ne Muzeumin e ri te te Persekutuemeve ne Shkoder, qyteti i im i lindjes, me kane preke ne menyre te veçante, dhe per arsye intime. Nana ime (54), motra(14) dhe vellau (11) kane kalue disa vite te veshtira ne Tepelene ne kondita shume primitive. Sa per Muzeun e Shkodres, ai u ndertue me inisiativen e ish shokeve te burgut (kryesori bashkevuejtesi Ahmet Bushati) pikerisht ne vendin ku ma pare ishin qelite e tortures dhe zyrat e hetuesise shnjerezore gjate regjimit komunist. “Sigurimi i Shtetit”, nji institucion jo-ligjor dhe anti-njerezor punonte aty, i paturp, brutal, injorant deri ne dhimbje, dhe i pameshireshem…! Njizet vjeçar, une kalova shume muej aty, ne ato qeli te erreta ne doren e roboteve te pashpirt. Edhe sot, 70 vjet ma vone, tronditem kur mendimet qe nuk pengohen me shkojne ne ato vende. Tue vizitue keto “vende djallzore” ku pafajnia u vra vetem sepse nuk pranoi shnjerezimin e detyrueshem, as krimin si akt i pranueshem ne nji shoqeni te qytetnueme., ju keni manifestue perbuzejen tuej per xhelatin. Ka qene nji barbarizem qe perballonte ndershmenine, dinjitetin, deshiren per liri. Ju deklaruet:”… torturuesit do te fitojshin sikur kujtesa e jone per viktimet te shuhet”. Do te deshirojsha te shtoi:” “harresa e viktimes ashte vrasja e saj e dyte.” Me e lejue don te thote me mohue esencen e humanitetit tone. Don te thote te dorezohemi para asgjasimit!

Dhe perfundimi i juej lgojik:” Forconi solidaritetin tuej, ne mes te njeni tjetrit. Mos lejoni ndamjet. Problemet e perbashketa duhet te paraqiten se bashku dhe ne frymen e solidaritetit” vlen sidomos per te gjithe ne, bashkevuejtesit!

Por kjo nuk ashte rruga e ndjekun nga”elitat politike” qe nga viti 1991. Qe nga ajo dite, njena pale mbas tjetres, te gjitha forcat e medha politike te vendit kane punue me kambengulje me perça viktimet e diktatures – me kercenime, me rushfete, me favore, dhe me forma tjera komprometuese. Ky ashte nji sekret qe e njohin te gjithe…edhe na, te persekutuemet.

Me bashkue forcat e viktimave per denimin e se kaluemes, me i mobilizue ata dhe me i pergatite per nji rol ma me randesi ne jeten politike dhe shoqenore te vendit tone sot, si dhe per nji te ardhme ma te mire per ata dhe per femijte e tyne, do te jete nji sfide qe duhet tejkalue. Madhesia e kesaj sfide ashte ne perpjestim te drejte me fisnikerine e kauzes qe mbrojme.

“Projekti’ i juej tregon rrugen qe duhet ndjeke, nji rruge premtuese qe do te na nxjerre nga qorr-sokaku ku kemi ra. Une e perkrahe ate me bindje. Dhe deklaroj mirenjohjen time per ju, per koleget tuej, dhe per te gjithe ata ne Shqiperi, ose perjashta, qe vullnetarisht japin ndihmen e tyne me ba qe ky “projekt” te realizohet.

Me urimet e mia ma ta mira; sinqerisht i jueji:

Sami Repishti, Ph.D.
ish i burgosun politik

P.S. Versioni shqip i ketij shkrimi ashte nga vete autori. Origjinali ashte anglisht.

 
07
Mar
2015
Instituti Alb-Shkenca organizon takimin e 10-të Vjetor Ndërkombëtar PDF Shtyp Shpërndaje me e-post
Shkruar nga Administrator   
AddThis Social Bookmark Button


Instituti Alb-Shkenca

Në bashkëpunim me:
Universitetin e Europës Juglindore
Universitetin Shtetëror të Tetovës
Institutin e Trashëgimisë Kulturore Shqiptare

dhe me përkrahje të:

Ministrisë së Arsimit dhe të Shkencës të Republikës së Maqedonisë
Ministrisë së Kulturës të Republikës së Maqedonisë
Komunës Çair të Shkupit


O R G A N I Z O N

Takimin e 10-të Vjetor Ndërkombëtar

Shkup, 28 – 30 gusht 2015

Tema bosht e Takimit është:


BASHKËPUNIMI SHKENCOR MBARËKOMBËTAR NË FUNKSION
TË PËRPARIMIT E TË MIRËKUPTIMIT NDËRKOMBËTAR


Ftohen anëtarët e Institutit Alb-Shkenca dhe studiuesit e tjerë nga strukturat akademike të marrin pjesë në këtë tubim të madh shkencor dhe në të t’i kumtojnë arritjet e tyre më të reja në fushat përkatëse të kërkimit e të ekspertizës.

Kumtesat dhe i gjithë komunikimi gjatë Takimit të 10-të Ndërkombëtar do tëzhvillohen në gjuhën shqipe dhe angleze.

Datat me rëndësi:

  • Regjistrimi i përmbledhjeve/abstrakteve bëhet vetëm nëpërmjet sistemit ALPA.
  • Dërgimi i titullit dhe i përmbledhjes: deri më 17 prill 2015 15 maj 2015
  • Shpallja e përmbledhjeve të miratuara: deri më 18 maj 2015 15 qershor 2015

Për informacione të përditësuara të interesuarit të kontrollojnë faqen e Takimit në internet (http://iash-takimet.org/tv2015/home/);

Pagesa e pjesëmarrjes në Takimin X: deri më 15 korrik 2015

  • për anëtarët e IASH-së 20 euro,
  • për pjesëmarrësit e tjerët 60 euro,
  • për studentët (master dhe doktoratë) 10 euro

Regjistrimi për çdo pjesëmarrës (on desk)

Pas datës 15 korrik 2015:

  • për anëtarët e IASH-së 50 euro,
  • për pjesëmarrësit e tjerët 100 euro.

Pagesa duhet të bëhet në llogarinë e Institutit Alb-Shkenca në Tiranë (BKT)

Adresat Bankare:
BKT - Tiranë për Institutin Alb – Shkenca
Nr. llogarisë: 507360001
IBAN: AL8420511571360001CLTJCFEURA
SWIFT: NCBAALTX

Për pjesëmarrësit nga Kosova:
Banka Kombëtare Tregtare Kosovë
Nr. i llogarisë: 1901378968031154(IBAN)

Për pjesëmarrësit nga Maqedonia:
Procredit Banka – Shkup_Alb – Shkenca
Nr. i llogarisë: 380 – 1 – 261336 – 001 – 34 (në denarë)
IBAN: / MK07380126133601298 (në valute të huaj)

Adresa e komunikimit: takimi2015@alb-shkenca.org

Koha e mbajtjes së Takimit të 10-të:
E premte 28 gusht: seance plenare
E shtunë 29 gusht: dita e parë
E diel 30 gusht: dita e dytë

Konferencat shkencore:

  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Filologjisë, Historisë dhe Kulturës
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Drejtësisë
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Bujqësisë
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Mjedisit
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Ekonomisë
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Natyrës
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave të Mjekësisë
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave Inxhinierike dhe të Teknologjisë së Informacionit
  • Konferenca e Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe Politike
  • Konferenca ndërdisiplinore: Terminologjia profesionale si veprimtari ndërdisiplinore

Për informacione të përditësuara të interesuarit të kontrollojnë faqen në internet e Takimit (http://iash-takimet.org/tv2015/home/);

Këshilli Organizues:

Kryetarë:

  • Gentian Zyberi, Norvegji
  • Zeqirja Neziri, Maqedoni

Nënkryetarë:

  • Ali Caka, Kosovë
  • Bashkim Ziberi, Maqedoni
  • Behixhudin Shehapi, Maqedoni
  • Eshref Januzaj, Gjermani
  • Fatos Ylli, Shqipëri
  • Kristaq Jorgo, Shqipëri
  • Mentor Hamiti, Maqedoni
  • Musa Rizaj, Kosovë
  • Mustafa Ibrahimi, Maqedoni
  • Nikolla P. Qafoku, SHBA
  • Ardian Maçi, Shqipëri
  • Shpresa Hoxha, Kosovë

Anëtarë nderi:

  • Emil Lafe, Shqipëri
  • Jahja Kokaj, Kuvajt
  • Sami Repishti, SHBA
Last Updated on Wednesday, 08 April 2015 09:22
 
23
Feb
2015
Dosjet! Per cilin bien kumbonet? PDF Shtyp Shpërndaje me e-post
Shkruar nga Administrator   
AddThis Social Bookmark Button

Sami Repishti

Ridgefield,CT.USA.- Nga leximet ne shtypin shqiptar vrehet nji rritje e interesimit publik per “dosjet”, zbulimin e “sekreteve”, dhe “lustracionin”, eliminimin- jo fizik!- te individeve qe per bindje, jo me detyrim, jane “komprometue” rande ne akte kriminale  te “diktatures se proletariatit” 45 vjeçare ne Shqiperi.
   Ky interesim per zbulimin e se vertetes te mshehun per dekada te gjata duhet çmue, dhe inkurajue. E verteta duhet te zbulohet. Ajo bien drite! Drita gjalleron, largon erresinen ku mshehet e keqja, zhvillohet tortura, dhe mbretnon vdekja.
    Ajo qe ashte shqetesuese ne kete situate ashte “qellimi” i kerkeses per hapje dosjesh. Te gjithe e dime se çfare “misteri” permbajne dosjet e ish Sigurimit te Shtetit, ose te ish Partise Komuniste te Shqiperise, (dhe PPSH-se) Te gjithe jemi te ndergjegjshem per spiunazhin, arrestimet, burgosjet, torturat dhe ekzekutimet e vuejtjet ne burgje e kampet e debimit komuniste qe “dekoruen” peisazhin e vendit tone, ne moçalishte e miniera, e ne çdo sektor pune te rande dhe te rrezikeshme. Te gjithe jemi te informuem  per kampet e debimit per dhjetra mijera familjare te prindeve “reaksionare” te detyrueme me vegjetue atje, qe nga ditet e para te vendosjes se regjimit komunist,1944,  deri ne ramjen e turpeshme te pushtetit te urise dhe terrorit, ne 1991.  Katerdhjete e pese vjet te gjata dhe pa nderpremje…. sikur te kishin gjuejte Zotin me gure!.... per fajin e vetem sepse gjyshi, babaj, vellau ose kusherini kane qene “armiq te popullit”. Groteske! Koncepti i “individit”,“persona” pergjegjes i vetem per fajin e kryem, nuk ekziston ne diktature.
    Sot, te gjithe kerkojme me dite ma shume mbi “vuejtjet” dhe sidomos mbi “persekutuesin” qe vrau me gjyq e pa gjyq, qe torturoi deri ne çmendje, sidomos te rinjte “rebele”, qe denoi me uri e jetese ne baltat e Myzeqese pleq, gra e femije per dekada te gjata e per nji “qellim” te vetem: mbajtjen me dhune te “pushtetit popullor”, qe gjithçka mund te ishte por jo i nji populli te pa fajshem dhe te reduktuem ne nji mase pa mbrojtje, e te skllavrueme..  Ne pamundesi me fitue me arsye, ose me fitue zemrat e popullsise, komunizmi erdhi ne fuqi me dhune, u mbajt me dhune dhe u permbys me turp nga nji popullsi e dhunueme. Plaga e rande e se kaluemes kerkon sherim me kujdes te madh, “hic et nunc”.
      Kerkesa per “hapjen e dosjeve” (1944-1991) ashte nji çeshtje me randesi te jashtezakonshme per vete natyren e saj, si dhe per rrjedhimet e paevitueshme. “Kerkesa”  nuk mund te jete me plotesue “kuriozitetin” e lexuesve qe kenaqen me intrigat e Sherlock Holmes-it. Nji kuriozitet i ketill ashte banal, dhe nji fyemje e rande per viktimet. “Kerkesa” duhet te kete karakterin solemn te çlirimit nga ankthi i se kaluemes, te zbulimit te vertetes, dhe qellimin mbarenjerezor me evitue perseritjen e nji gjenocidi te ri ne vendin tone, perseritje qe do te ishte nji vetevrasje kombetare. Kerkesa duhet te synoje aspektin praktik te denimit te “fajit” dhe te denoncimit te “fajtorit” tue pamundsue veprimtarine e tij helmuese ne shoqenine tone te traumatizueme. Senatori amerikan, Herbert Pell, deklaronte ne 1945:”…ne se duem me evitue nji masaker te pergjitheshme, duhet te plotesojme kerkesen popullore per drejtesi”. 
    Nji qendrim i ketill  ashte realizue sidomos me sjelljen e ish-te persekutuemeve qe ne vitin 1991; ata nuk u versulen me thika e sopata me vra e coptue…kriminelet komuniste. Tue kontrollue zemrimin plotesisht te justifikuem, ata mbeshteten kerkesen e tyne ne drejtesine e njohun nga ligji. Megjithese mbeten thellesisht te shgenjyem nga nji autoritet shtetnor i shurdhet – baza morale e te cilit ishin ata vete!- ata jetuen per 24 vjet ma rradhe me shpresen se do te vinte dita e “zbulimit” te sekreteve te tmerrshme ku ata vete ishin “personazhet e viktimizueme”. Sot, ajo qe mbetet per keto viktima, te vdekun apo ne prakun e vdekjes, ashte fitorja e madhe morale – historike!-, sepse ata me gjestin e tyne te perbuzejes se hakmarrjes dhe besimit te tyne ne ligjesi dhane nji shembull te shkelqyeshem te nji shoqenie te qytetnueme, dhe te perqafimit te shtetit ligjor…me gjithe se ne veshet e tyne  tingellojshin akoma thirrjet komuniste “Ne litar! Ne litar!” Ata keputen zinxhirin e hakmarrjes,  e per kete, duhet te jemi mirenjohes perhere.
    Mbas nji konfuzioni njizete e kater vjeçar duket sikur kemi arrijte ne perfundimin se ky problem i “dosjeve” dhe “lustracionit” nuk zgjidhet me  “forcat tona’. Fatmiresisht, pranojme shembullin e nji shtetit europian te qytetnuem, si Gjermania. Projekt-ligje ne kete drejtim jane paraqite para Kuvendit te Republikes se Shqiperise, per diskutim dhe aprovim.
     Por, nuk ashte aq e thjeshte. Imitimi i shembullit gjerman, sado i deshirueshem qe te jete, permban nji “caveat” thelbesor: Shqiperia sot nuk ashte Gjermania!   Çdo ngjarje historike – dhe hapja e dosjeve e lustracioni jane “historike”- ka parametrat e vet: vendin ku ngjet, dhe kohen kur ngjet. Rasti gjerman:
       Me 9 maj 1945, u festue dorezimi pa kushte i Gjermanise naziste. Ushtrite aleate angleze, françese, amerikane dhe sovjetike pushtuen Gjermanine  dhe me “marreveshje” e ndane territorin ne kater “zona pushtimi”. Nga Konferenca e Londres, 1945, u vendos krijimi i nji Gjykate Nderkombetare per Denimin e Krimeve te Luftes dhe te krimineleve kryesore naziste. Qyteti Nuremberg ishte ne “zonen amerikane”.
       Si hap i pare ishte vendosja e rendit dhe qetesise. Gjate periudhes maj-gusht 1945, u arrestuen 52 kriminele kryesore naziste, dhe u burgosen ne Monsdorf (Nuremberg). Ne fund te vitit, arrestimet arrijten numrin 450.
    Sherbimi i pare per te burgosunit ka qene ai fetar, “…ne nji beteje me shpetue shpirtin e atyne qe jetojshin me litar ne gryke.” Pergjigja ishte: “Na duhet te urrejme mekatin, por duhet te duem mekatarin!” Çdo njeri ka mundesi “me u ringjalle”! Ushtria amerikane kishte instruksione me ba te pamunduren me lehtesue vuejtjen, dhe me dhane ngushellim fetar per ata qe do te vdisnin.
       Denimi me gjyq i krimineleve naziste (ne vend te  ekzekutimit ne grup pa gjyq, ashtu si kerkonte Stalini dhe Churchilli) u ba me kerkesen e Presidentit Roosevelt. Arsyet e dhanuna, simbas juristit amerikan Gordon Dean, kane qene: qe te mos harrohen  krimet e vertetueme publikisht, te edukohen brezenite e reja, te dekurajohen kriminelet e mundshem ne te ardhmen, te japim nji gjykim te drejte qe te mos flliqemi me arbitraritetin e diktatures, dhe te japim denime kryesisht per krimet kunder popullsise – e jo per shperdorime, vjedhje e tjera…!
   Ideja “ligjore” e “konspiracionit kriminel nazist” ka qene me provue fajsine e organizatave naziste; ne se keto organizata gjykohen me qene fajtore  per krimet qe akuzohen, dhe faji i “organizates” vertetohet, atehere çdo anetar i ketyne organizatave konsiderohet “fajtor”. Nga Gjyqi i Nurembergut u gjeten fajtore dhe u denuen me vdekje, ekzekutim ne litar: Goering (u vetehelmue) Ribbentrop, Keitel, Kalterbrunner, Frank, Sauckel, Rosenberg, Frick, Streicher, Jodl, Seys-Inquart. Ekzekutimi u ba me 3 tetor 1946 . Para ekzekutimit, shumica kaloi nji periudhe instraspeksioni. Disa u kthyen kah Zoti!
    Deri ne dhetor 1947, ushtria amerikane ne sektorin e saj solli para gjyqit 1,676 kriminele naziste te rangut te dyte. Numri i te  hetuemve ne ish Gjermanine ka qene afer 3 miljone. Vetem Gjykata e kampit Dachau procedoi 1,672 naziste. Nga keta, 1.090 u denuen si fajtore; 426 u denuen me vdekje, shifer qe provon se komandantet dhe rojet e thjeshta te kampeve naziste jane denue  pa meshire. Ne pergjithesi, u zhvilluen 545 procese gjyqesore, me nji personel gjykues prej 22.000 vetesh. Megjithe amnistine e shpallun, 930.000 persona dolen para gjyqeve aleate, 1.549 fajtore te medhaj, 21.000 fajtore te kategorise se dyte, 104.000 fajtore per krime ma te vogla, 475.000 fajtore “perkrahes”, ma shume se 500.000 u denuen me gjobe, 122.000 u pushuen nga puna, 25.000 u shpronesuen, 22.000 u denuen  pa te drejte pune shtetnore, 30.000 u denuen me pune te ndryshme…. Gjykatat vune ne dukje se faji per krimet ashte “personal”…! Keshtu u thye definitivisht kurrizi i nazismit ne Gjermani.  Ne vitin 1991, kjo nuk ngjau ne Shqiperi!
     Prokurori britanik Sir Hartley Showcross shkruente:” Besnikeria politike dhe bindja ushtarake jane dy cilesi te shkelqyeshme; por, as njena, as tjetra nuk justifikojne zbatimin e tyne ne  akte qellim-keqia. Ekziston nji kufi ku njeriu duhet te refuzoje bindjen ndaj udheheqsit, ne qofte se mendon me i pergjegj ndergjegjes”.   “Urdhenat nga eproret, qofte edhe per ushtarin e thjeshte, nuk mund te merren parasyshe si faktor lehtesues ne rastin e krimeve tronditese dhe  monstruoze qe jane krye.”(Nga Gjyqi i Nuremberg-ut)  Gjuha e ligjit ashte e qarte!
      Me okupimin e Gjermanise.  Aleatet fitimtare moren persiper mbrojtjen e jetes dhe fatin e popullsise gjermane. Ne zonen amerikane filloi menjihere procesi i denazifikimit.  Aleatet arriten ne perfundimin se gjermanet vete nuk do te ishin ne gjendje me plotesue denazifikimin e vendit te tyne. Nazismi kishte rranje te thella ne psikologjine e popullsise.
        Policia naziste u shpernda. Vetem ne qytetitn e Nurembergut u mobilizuen 500 persona “te paster”. Burgjet u reparuen. Bankat u hapen. U krijue agjensia e transporteve urbane, dhe 38 shoqeni sigurimesh. Qindra kuaj te ish ushtrise gjermane u falen fermiereve ne rrethe. U formuen kater parti politike. Filloi  botimi i gazetave, u hap zyra e taksave e filloi vjelja e tyne. 70 perqind e banesave te shkaterrueme filluen reparimin. Ish-mesuesit naziste u pushuen nga puna te gjithe. Tekstet shkollore u demokratizuen. Mesues te ri u pergatiten intensivisht, e mbas gjashte muej pune, ne nandor 1945, 25.000 nxanes filluen mesimet ne shkolla te qytetit. “Sherbimet kritike” si gazi per ngrohje, drute e qymyri per dimen, dhe ushqimi per popullsi mori randesi prioritare. Vetem gjashte muej mbas mbarimit te luftes qyteti i Nurembergut filloi jeten e re me elektricitet, uje, e kanalizime. Mijera telefone, zyrtare e private, u instaluen. Klinikat shendetsore u hapen. U ba imunizimi i femijve e qyteti u pajis me ma shume shtreten se kishte ne vitin 1939. U hapen dy kinema dhe ne sallat e teatrit filluen çfaqjet. Administrata ushtarake amerikane tregoi me sukses per popullin gjerman rrugen e rimekambjes.
       Rasti i dyte: me 3 tetor 1990, u ba bashkimi formal i dy Gjermanive. Lufta e Ftohet mori fund ne Europe. Filloi periudha e re e paqes, e perparimit, e zhvillimit ekonomik. Filloi edhe procesi i ramjes se shteteve satelite ish komuniste, dhe i Shqiperise. Procesi i dekomunizimit ne ish Gjermanine lindore filloi, vazhdoi dhe perfundoi me sukses per hir te ndihmes se madhe qe dha Gjermania Federale (afersisht 100 miljarde  dollare ne vit), dhe te eksperiences se vitit 1945. Hapja e dosjeve dhe procesi i lustracionit u ba ne menyre te rregullt, i organizuem dhe i mbikeqyrun nga organet e Qeverise Federale Gjermane, nji shtet  i pasun, dhe me aftesi te dores se pare.